Çanakkale’nin Eceabat ilçesi Kilitbahir köyündedir. Erken Osmanlı Dönemi eseridir. Fatih Sultan Mehmet tarafından 1463 yılında, 93 günde inşa ettirilmiştir. Yakup Paşa nezaretinde Kale-i Sultaniye ile birlikte yapıldığı bilinir. İki kez restore edilmiştir. Birincisini 1541 yılında Kanuni Sultan Süleyman, ikincisini 1870’te Sultan Abdülaziz yaptırmıştır. Kale-i Sultaniye olan uzaklığı 1200 metre olan Kilitbahir Kalesi’si iki dış kale, bir iç kale ve iç kalenin ortasında bir kuleden oluşmaktadır.

Osmanlı Sultanı II. Mehmed’in (Fatih Sultan Mehmed)  Çanakkale Boğazı’nı kontrol altında tutmak ve İstanbul’a Papalık tarafından gönderilecek yardımları engellemek amacıyla  boğazın en dar yerine, Kale-i Sultaniye’nin karşısına inşa ettirdiği ikinci kaledir.

Konumu nedeniyle, “Kilidü’l-Bahr”, yani “denizin kilidi” adı verilen kale, planı bakımından Türk kaleleri içinde özel bir yere sahiptir. Kilitbahir Köyü, adını bu kaleden almıştır.

Fotoğraf 1- Kilitbahir kalesinin denizden görünümü.

Yaklaşık olarak 220m x 120m. boyutlarında dikdörtgen bir alana oturan Kilitbahir Kalesi, iki dış kale, bir iç kale ve iç kalenin ortasındaki kuleden oluşmaktadır. İlk inşaattan, yani Fatih Sultan Mehmed döneminden kalan kuzeydeki dış kale, 4 m yükseklikte surlarla çevrilidir. Surların sahile paralel uzanan bölümü günümüze ulaşamamıştır. Kalenin ilk yapımında kuzey ve güneydeki iki açıklıktan girilen dış kalenin çevresinde büyük hendekler bulunduğu ve giriş açıklıklarına hendekler üzerindeki asma köprülerle ulaşıldığı bilinmektedir. Hendekler sonradan doldurulduğu için günümüze ulaşamamıştır.
Güneydeki ikinci dış kale, 1541 yılında, Kanuni Sultan Süleyman döneminde inşa edilmiştir. Bu restorasyon sırasında güney kısmı çevreleyen bir sur duvarıyla dış uçta bir kule (Sarıkule) yaptırılmıştır. Kale, ayrıca 1870 yılında Sultan Abdülaziz tarafından ikinci kez restore edilmiştir.

Fotoğraf 2-Kilidbahir Kalesi’nin dış uçta bulunan kulesi.

Yapının güneydoğu ucunda 21 m. çapında, daire planlı, kubbeyle örtülü anıtsal bir kule yükselmektedir. Kuzeydeki dış kalenin ortasında yer alan iç kale, plan bakımından üç yapraklı bir yoncaya benzemektedir. 7 m. kalınlıkta surlarla çevrelenen iç kale, üç ayrı avlu ve ortadaki yedi katlı kuleden oluşmaktadır. Kendi aralarında birer giriş açıklığıyla ilişkilendirilen avlulardan sadece ikisine dış kaleden girilebilmekte; ortada yer alan 30 m. yükseklikteki yedi katlı kulenin bulunduğu avluya ise dış kaleden ulaşılamamaktadır. Böylece, kaleyi ele geçirmek isteyenlerin kuleye ulaşması güçleştirilmiştir. Ana hatlarıyla bir kalp şeklinde düzenlenmiş olan kulenin, ahşap döşemeli yedi kattan oluştuğu; bu katlara, duvar içine yerleştirilmiş ahşap merdivenlerle çıkıldığı anlaşılmaktadır. Merdivenler ve ahşap döşemeler günümüze ulaşamamıştır.

Fotoğraf 3- Yapının en özel yerlerinden üç yapraklı yonca şeklindeki iç kalesi ve ortada yer alan kule…             

Kilitbahir Kalesi, düzgün kesme taş, kaba yontu taş ve moloz taşlarla inşa edilmiştir. Mimari özellikleri bakımından ilginç olmasına karşılık, süsleme açısından sade bir yapıdır. İç kale duvarlarının üst kesimlerinde yer alan tuğlayla oluşturulmuş güneş kursları, rozetler ve meander motiflerinden oluşan şeritler başlıca bezeme unsurlarıdır.

Fotoğraf 4-Yapı iki büyük onarımdan geçirilmiştir.

Çanakkale Savaşları’nda çok önemli rol oynayan bu kale, 1955-56 ve 1967-68 yıllarında çeşitli onarımlar geçirilmiştir. 14 Kasım 1980 tarihinde Kültür Bakanlığı tarafından “Korunması Gereken Kültürel Varlık” olarak tescil edilmiştir.

Araştırma: Haldun Domaç